W niedzielnym referendum mieszkańcy Krakowa zdecydowali o odwołaniu prezydenta Aleksandra Miszalskiego. Bezpośrednim impulsem do tego historycznego rozstrzygnięcia była – jak wskazują badania exit poll – wprowadzona w tym roku Strefa Czystego Transportu (SCT). Choć na decyzję wyborców złożyło się kilka czynników, to właśnie kwestia ograniczeń wjazdu dla starszych pojazdów okazała się iskrą zapalną.

Prawo unijne a lokalne realia

Warto podkreślić, że SCT w Krakowie nie była kaprysem władz miasta, lecz wynikała z obligatoryjnych przepisów unijnych oraz znowelizowanej ustawy o elektromobilności. Miasta powyżej 100 tys. mieszkańców, w których notowane są przekroczenia norm zanieczyszczeń, muszą wdrażać takie strefy. Kraków, jako drugie miasto w Polsce po Warszawie, przystąpił do realizacji tego obowiązku. Ramy dla strefy zaczęły powstawać jeszcze za kadencji poprzednich władz, co oznacza, że obecny prezydent kontynuował proces legislacyjny, który był już w toku.

Według danych Polskiego Alarmu Smogowego, ograniczenia objęły około 10 proc. samochodów poruszających się po Krakowie, które jednak odpowiadały za około 30 proc. emisji tlenków azotu. To pokazuje, że cel ekologiczny był uzasadniony, ale sposób jego realizacji wywołał społeczny opór.

Główne punkty sporne

Krytycy SCT wskazywali na kilka kluczowych problemów. Po pierwsze, rozległy obszar strefy – objęła ona ponad połowę powierzchni miasta, co zdaniem wielu mieszkańców obrzeży, gdzie komunikacja miejska nie stanowi pełnowartościowej alternatywy, prowadziło do wykluczenia komunikacyjnego. Po drugie, system opłat dla kierowców spoza Krakowa (2,50 zł za godzinę) był postrzegany jako dyskryminujący wobec osób dojeżdżających do pracy z okolicznych miejscowości.

Wojewoda małopolski Krzysztof Klęczar zaskarżył uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając naruszenie zasad proporcjonalności i równości wobec prawa. W styczniu 2026 r. WSA w większości oddalił skargi, uznając koncepcję strefy za zgodną z prawem, ale wskazał na konieczność doprecyzowania zwolnień dla pacjentów i osób płacących podatki w Krakowie, ale niezameldowanych.

Lekcja dla samorządów

Odwołanie prezydenta Krakowa to sygnał dla innych polskich miast, które przymierzają się do wprowadzania podobnych stref. Pokazuje ono, że nawet najbardziej uzasadnione ekologicznie reformy muszą być poprzedzone szerokim dialogiem społecznym i dostosowane do lokalnych realiów ekonomicznych. Wprowadzenie SCT zjednoczyło przeciwko urzędującemu prezydentowi różne elektoraty – od prawicowych po centrowych wyborców, którzy na co dzień popierają Koalicję Obywatelską.

Dla nowego prezydenta Krakowa nadrzędnym wyzwaniem będzie znalezienie kompromisu między unijnymi wymogami a oczekiwaniami mieszkańców. W tle pozostaje również kwestia rozwoju transportu publicznego i infrastruktury dla pojazdów elektrycznych, które mogłyby stanowić realną alternatywę dla samochodów spalinowych.

Więcej o regulacjach dotyczących odnawialnych źródeł energii przeczytasz na stronie Farmy pv.

Foto: images.pexels.com