Po latach systematycznej poprawy sytuacja związana z zanieczyszczeniem powietrza w Polsce uległa wyraźnemu pogorszeniu. Najnowsze dane, opublikowane zarówno przez międzynarodową firmę IQAir, jak i krajowy Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, jednoznacznie wskazują na odwrócenie pozytywnego trendu i ponowny wzrost stężeń niebezpiecznych pyłów zawieszonych PM2.5. To niepokojący sygnał dla zdrowia publicznego i wyzwanie dla polityki ekologicznej kraju.

Wzrost stężeń po okresie poprawy

Z najnowszego Światowego Raportu Jakości Powietrza firmy IQAir wynika, że w 2025 roku średnioroczne stężenie pyłu PM2.5 w Polsce wyniosło 15,4 µg/m³. Wartość ta jest wyższa niż w roku 2024 (14,8 µg/m³) oraz 2023 (14,1 µg/m³). Dane te znajdują potwierdzenie w analizach GIOŚ, który wskazuje, że po ponad dekadzie systematycznej poprawy nastąpiło zatrzymanie pozytywnego trendu, a w części polskich miast odnotowano ponowny wzrost zanieczyszczeń.

Bez zmiany postawy po stronie rządzących, która przełoży się na naprawę programu Czyste Powietrze, wejdziemy w 2030 r. w nowe normy jakości powietrza z powietrzem, które zagraża naszemu zdrowiu i życiu – komentuje Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego.

Polska w niechlubnej czołówce Europy

W globalnym rankingu obejmującym 143 państwa Polska zajęła 66. miejsce pod względem zanieczyszczenia powietrza pyłem PM2.5. W skali europejskiej plasuje to nasz kraj na siódmej najgorszej pozycji, a w samej Unii Europejskiej – na drugiej, z wynikiem zbliżonym do Rumunii. Autorzy raportu zaznaczają, że różnice w metodologiach monitoringu między krajami sprawiają, iż pozycje rankingowe mają charakter orientacyjny. Kluczowe znaczenie mają natomiast zmiany wartości wskaźników w czasie, które wyraźnie pokazują niekorzystny zwrot.

Powrót przekroczeń norm i przyczyny regresu

Rok 2023 był pod względem jakości powietrza w Polsce najlepszy – po raz pierwszy nie odnotowano wówczas przekroczeń średniorocznej normy PM2.5 w żadnej z 46 stref pomiarowych. Niestety, w 2024 roku przekroczenia pojawiły się ponownie w czterech strefach, a według wstępnych danych za 2025 rok – już w siedmiu. Eksperci z Europejskiego Centrum Czystego Powietrza wskazują na kilka przyczyn tej niekorzystnej zmiany. Wcześniejsza poprawa była efektem łagodniejszych zim, działania programu Czyste Powietrze oraz wysokich cen energii, które skłaniały do jej oszczędzania. Obecnie sytuacja uległa zmianie: pojawiają się chłodniejsze okresy zimowe, koszty ogrzewania spadły, a tempo wymiany przestarzałych, kopcących źródeł ciepła znacząco zmalało.

Wpływ na zdrowie i wyzwania na przyszłość

Zanieczyszczenie powietrza pozostaje jednym z głównych wyzwań zdrowotnych w Polsce. Szacuje się, że smog przyczynia się do około 32 tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie, głównie z powodu chorób układu krążenia. Szczególnie narażone są dzieci oraz osoby aktywne fizycznie, które ze względu na szybsze oddychanie przyjmują większe ilości zanieczyszczeń. Mimo że średni poziom PM2.5 w Polsce mieści się w krajowej normie (20 µg/m³), to w wielu miastach dochodzi do okresowych, znacznych przekroczeń, zwłaszcza w sezonie grzewczym. Warto zaznaczyć, że Światowa Organizacja Zdrowia zaleca znacznie niższy, bezpieczny poziom – zaledwie 5 µg/m³.

Nowe regulacje i konieczność przyspieszenia działań

Zgodnie z unijną dyrektywą, od 2030 roku obowiązywać będzie bardziej rygorystyczna norma wynosząca 10 µg/m³ dla średniorocznego stężenia PM2.5. W Polsce planowane jest także przyjęcie odrębnej ustawy o jakości powietrza do końca 2026 roku. Aby sprostać tym wyzwaniom, niezbędne jest przyspieszenie działań. Dotychczasowa poprawa opierała się głównie na inicjatywach lokalnych i indywidualnych decyzjach mieszkańców. Dalsza walka o czyste powietrze wymaga wprowadzenia spójnych przepisów, skutecznych i dostępnych programów finansowych oraz zdecydowanych działań na poziomie krajowym. Kluczowe jest wsparcie dla rozproszonych, niskoemisyjnych źródeł energii, takich jak Farmy pv, które mogą znacząco przyczynić się do poprawy bilansu energetycznego i redukcji emisji z sektora energetycznego.

Odwócenie pozytywnego trendu w walce ze smogiem stanowi poważne ostrzeżenie. Bez zdecydowanych i systemowych działań, Polska może wejść w nową dekadę z problemem, który w bezpośredni sposób zagraża zdrowiu i życiu jej obywateli.

Foto: cdn.gramwzielone.pl

📷 Galeria zdjęć