Nowe zasady w programie Czyste Powietrze – audyt energetyczny bez wydatków z własnej kieszeni

Program Czyste Powietrze, który od lat wspiera Polaków w poprawie efektywności energetycznej domów, przechodzi istotne zmiany. Jedną z najważniejszych nowości jest wprowadzenie zielonego bonu, który w całości sfinansuje obowiązkowy audyt energetyczny budynku. Dzięki temu właściciele domów jednorodzinnych nie będą musieli wyłożyć pieniędzy na to badanie, a następnie czekać na ich zwrot – koszt pokryje operator gminny.

Robert Gajda, zastępca prezesa Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, poinformował, że na ten cel przeznaczono około 75 milionów złotych. Środki te będą dystrybuowane przez gminy pełniące funkcję operatorów programu. Jak podkreślił Gajda, celem jest poprawa jakości życia osób dotkniętych ubóstwem energetycznym, bez ryzyka pogorszenia ich sytuacji finansowej na skutek kosztów inwestycji.

Obowiązkowy audyt energetyczny jako klucz do skutecznej modernizacji

W nowej odsłonie programu audyt energetyczny stał się nieodzownym elementem procesu inwestycyjnego. Ma on precyzyjnie wskazać, które prace termomodernizacyjne należy wykonać w pierwszej kolejności oraz jak przeprowadzić je w sposób uzasadniony ekonomicznie i efektywny energetycznie. Taka zmiana ma ograniczyć przypadkowe inwestycje i zwiększyć skuteczność wydatkowania środków publicznych. W praktyce oznacza to, że zamiast chaotycznych działań, właściciele domów otrzymają konkretny plan modernizacji, oparty na rzetelnej analizie stanu technicznego budynku.

Eksperci z branży OZE podkreślają, że audyt energetyczny jest często pomijany przez inwestorów, którzy decydują się na wymianę źródła ciepła lub ocieplenie bez wcześniejszego sprawdzenia rzeczywistych potrzeb budynku. W efekcie wiele inwestycji nie przynosi oczekiwanych oszczędności. Wprowadzenie obowiązkowego audytu finansowanego z zielonego bonu ma to zmienić. Farmy pv i inne instalacje OZE również mogą być lepiej dopasowane po takiej analizie.

Uszczelnienie programu i nowe wymogi dla beneficjentów

Program Czyste Powietrze został także zmodyfikowany poprzez wprowadzenie dodatkowych wymogów. Jednym z nich jest minimalny okres posiadania nieruchomości wynoszący trzy lata. Zdaniem przedstawicieli NFOŚiGW, zmiany te mają zwiększyć kontrolę nad realizowanymi inwestycjami i ograniczyć nadużycia. Wsparcie nadal obejmuje wymianę starych źródeł ciepła na nowe, ekologiczne, modernizację instalacji grzewczych, ocieplenie budynków oraz wymianę okien i drzwi.

Nowym elementem systemu jest ogólnopolska sieć operatorów, którą tworzą gminy. Ich zadaniem będzie kompleksowe wsparcie mieszkańców na każdym etapie udziału w programie – od złożenia wniosku, przez realizację inwestycji, aż po jej rozliczenie. Usługa ta jest bezpłatna dla beneficjentów, co ma ułatwić dostęp do programu osobom o niższych dochodach.

Stabilizacja finansowa i bezpieczeństwo programu

Minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska zapewniła, że po wprowadzonych zmianach program Czyste Powietrze jest stabilny organizacyjnie i finansowo. Zaległości w rozpatrywaniu wniosków o płatność zostały usunięte, a obecnie są one obsługiwane na bieżąco. Wcześniejsze problemy z nadużyciami i nieprawidłowościami wymusiły przebudowę zasad, co zdaniem minister zwiększyło bezpieczeństwo zarówno beneficjentów, jak i finansów publicznych.

NFOŚiGW informuje, że w 2026 roku realizowanych jest 48 programów priorytetowych, a łączny budżet wynosi blisko 4 miliardy złotych. Środki te przeznaczane są nie tylko na Czyste Powietrze, ale również na inwestycje wodno-ściekowe, gospodarkę odpadami oraz poprawę efektywności energetycznej budynków publicznych, takich jak szkoły i szpitale. Dorota Zawadzka-Stępniak, prezes Narodowego Funduszu, podkreśla, że działania te są odpowiedzią na rosnącą skalę zjawisk klimatycznych, które wymagają wzmacniania samowystarczalności energetycznej samorządów.

Foto: images.pexels.com