Europejskie systemy elektroenergetyczne, w tym coraz częściej polski, mierzą się z nowym wyzwaniem ery odnawialnych źródeł energii. W okresach intensywnej wietrzności i wysokiego nasłonecznienia generacja z farm wiatrowych i fotowoltaicznych potrafi znacząco przewyższyć bieżące zapotrzebowanie. Tradycyjną odpowiedzią operatorów, takich jak polskie PSE, jest tzw. nierynkowe redysponowanie, czyli wyłączanie źródeł OZE, aby nie przeciążyć sieci. To rozwiązanie, choć konieczne, oznacza marnotrawstwo czystej energii i generuje ogromne koszty rekompensat dla właścicieli instalacji.

Brytyjski pomysł na zagospodarowanie nadmiaru zielonej energii

Wielka Brytania, gdzie źródła odnawialne już odpowiadają za ponad połowę dostaw prądu, znalazła się na czele poszukiwań innowacyjnych rozwiązań tego problemu. W ostatnim roku koszty wyłączania farm wiatrowych na Wyspach sięgnęły rekordowej kwoty 1,7 mld funtów (ponad 8 mld złotych). W odpowiedzi na tę sytuację, brytyjski operator systemu przesyłowego (National Energy System Operator, NESO) ogłosił przełomowy program. Jego założenie jest proste: zamiast płacić za wyłączenia, operator zapłaci odbiorcom za zwiększenie poboru energii w momentach jej nadpodaży.

Jak to działa w praktyce?

Nowa inicjatywa to rozwinięcie pilotażu z 2022 roku, który polegał na wynagradzaniu odbiorców za redukcję zużycia w czasie szczytowego zapotrzebowania. Teraz logika się odwraca. W okresach, gdy w systemie jest nadmiar taniej, zielonej energii – na przykład podczas silnych wiatrów – gospodarstwa domowe oraz odbiorcy komercyjni będą zachęcani finansowo do jej pobierania. Oznacza to, że ładowanie samochodu elektrycznego, akumulatora domowego magazynu energii czy uruchomienie pompy ciepła w takich „złotych godzinach” nie tylko będzie tańsze, ale może nawet generować zysk.

NESO planuje uzależnić wysokość wynagrodzenia od lokalizacji odbiorcy, priorytetowo traktując regiony z największymi wyzwaniami sieciowymi. Mechanizm ma być ustalany rynkowo, co wprowadza nową jakość w relacjach pomiędzy operatorem systemu a końcowym konsumentem energii.

Wyzwania i przyszłość elastycznego systemu

Brytyjski eksperyment jest odpowiedzią na konkretne, narastające wyzwania. Rozwój prosumenckiej fotowoltaiki, której moc na Wyspach przekroczyła już 24 GW, prowadzi do rekordowo niskiego zapotrzebowania na energię z sieci w słoneczne dni. Jednocześnie skokowy przyrost mocy wiatrowych generuje okresy ogromnej nadpodaży. Tradycyjne metody zarządzania takim systemem stają się niewystarczające i nieopłacalne.

W Polsce problem nadwyżek z OZE również narasta z roku na rok. Rozwiązaniem obok inteligentnych taryf dynamicznych są rozwijające się Farmy pv oraz magazyny energii, które w perspektywie kilku lat znacząco zwiększą zdolność systemu do przechowywania nadmiarów. Model brytyjski pokazuje jednak inną ścieżkę: aktywne zaangażowanie milionów odbiorców końcowych w stabilizację sieci poprzez elastyczność popytową. To podejście, łączące korzyści ekonomiczne dla konsumentów z efektywnością całego systemu, może stać się wzorem dla innych krajów, w tym Polski, w miarę wzrostu udziału niestabilnych OZE w miksie energetycznym.

„Zamiast płacić za wyłączenia, można dać prąd za darmo, a nawet zapłacić odbiorcom” – ta zasada przyświeca nowemu brytyjskiemu programowi, który może zrewolucjonizować myślenie o zarządzaniu energią.

Wprowadzenie takich mechanizmów wymaga oczywiście zaawansowanej infrastruktury pomiarowej (smart metering) oraz świadomości konsumentów. Jednak trend jest wyraźny: przyszłość energetyki to nie tylko inteligentna generacja, ale także inteligentna konsumpcja, w której każdy odbiorca może stać się aktywnym uczestnikiem rynku, czerpiącym korzyści z pomagania systemowi.

Foto: cdn.gramwzielone.pl

📷 Galeria zdjęć